Gdy triumfuje miłość

Bariery z drutu kolczastego wokół obozu Auschwitz-Birkenau pulsowały w sierpniowym upale 1941 roku, kiedy na placu apelowym zapadła śmiertelna cisza. Świadkowie tamtych dni wspominali, że ziemia wydawała się parować strachem, a odór palonego ciała z krematoryjnych kominów dławił gardło. Z bloku czternastego uciekł więzień. Regulamin obozowy był nieludzką, matematyczną formułą, według której za jednego zbiega dziesięciu innych musiało umrzeć z głodu i pragnienia. Karl Fritzsch, zastępca komendanta obozu, przechodził wzdłuż szeregów wychudzonych, ponumerowanych ludzkich cieni. Jego palec wskazywał kolejno ofiary, skazując je na powolne konanie w podziemnym bunkrze bloku jedenastego. Gdy padło na Franciszka Gajowniczka, z szeregu wyrwał się szloch. Mężczyzna zapłakał nad losem swojej żony i dzieci. Wtedy wydarzyło się coś, co zburzyło precyzyjnie naoliwioną machinę nienawiści. Z szeregu wyszedł więzień numer 16670.

Krok równego, bosego człowieka w pasiaku zaskoczył esesmanów. W obozie nikt nie opuszczał szeregu bez rozkazu, groziła za to natychmiastowa śmierć. Koledzy z bloku patrzyli z przerażeniem na drobnego, wyniszczonego mężczyznę w okularach. Był to o. Maksymilian Maria Kolbe, franciszkanin. Podszedł do Fritzscha, zdjął obozową czapkę i spojrzał oprawcy prosto w oczy. Niemiec, przyzwyczajony do widoku skulonych, błagających o litość ludzi, zapytał z wściekłością, czego chce „ta polska świnia”. Kolbe odpowiedział spokojnym, opanowanym głosem, który nie zdradzał lęku. Powiedział, że jest katolickim księdzem i chce umrzeć za tego człowieka, bo ma rodzinę. Fritzsch, człowiek bez sumienia, na chwilę zaniemówił z wrażenia. Logika miłości totalnej, jaką zaprezentował zakonnik, przerosła obozowy system. Po krótkiej pauzie esesman skinął głową, akceptując zamianę. Gajowniczek wrócił do szeregu, a o. Kolbe dołączył do skazańców.

Aby w pełni zrozumieć ten moment, trzeba cofnąć się o kilkadziesiąt lat, do małego zduńskowolskiego domku, gdzie Rajmund Kolbe przyszedł na świat w głęboko religijnej rodzinie tkaczy. Od najmłodszych lat cechowały go upór i niezwykła intensywność przeżywania świata. Jako mały chłopiec zobaczył w widzeniu Matkę Bożą, która trzymała w rękach dwie korony: białą oznaczającą czystość i czerwoną zwiastującą męczeństwo. Rajmund bez wahania wybrał obie. Ta dziecięca decyzja zdeterminowała całe jego późniejsze życie. Wstąpił do zakonu franciszkanów, przyjmując imię Maksymilian, i szybko dał się poznać jako człowiek o genialnym umyśle, łączący wiarę z pasją do nowoczesnych technologii. Studiował w Rzymie, gdzie obronił dwa doktoraty, ale zamiast kariery naukowej wybrał drogę budowania imperium medialnego dla Boga.

W czasach, gdy Kościół z rezerwą podchodził do nowinek technicznych, o. Kolbe widział w nich narzędzie ewangelizacji. W Teresinie pod Warszawą założył Niepokalanów, klasztor, który w ciągu kilku lat stał się największym kompleksem zakonnym na świecie. Nie było tam jednak atmosfery średniowiecznego odosobnienia, lecz nowoczesne przedsiębiorstwo wydawnicze. Bracia zakonni w tradycyjnych habitach obsługiwali najnowocześniejsze maszyny rotacyjne, pakowali tysiące egzemplarzy „Rycerza Niepokalanej”, a ojciec Maksymilian planował budowę własnego lotniska i radiostacji. Jego ambicje nie znały granic geograficznych. Bez znajomości języka i z jedną walizką ruszył do Japonii, gdzie na zboczach góry w Nagasaki założył japoński odpowiednik Niepokalanowa, Mugenzai no Sono. Lokalne władze pukały się w głowę, twierdząc, że buduje klasztor w złym miejscu, osłoniętym od miasta wzgórzem. Kilkanaście lat później ta decyzja ocaliła zakonników, gdy wybuch bomby atomowej zniszczył Nagasaki, a zbocze góry zadziałało jak tarcza.

Wszystkie te sukcesy, podróże i technologiczne wizje były jednak tylko przygotowaniem do ostatecznego egzaminu, który przyniósł wrzesień 1939 roku. Niemiecka okupacja brutalnie przerwała działalność Niepokalanowa. Ojciec Kolbe zamiast uciekać, otworzył podwoje klasztoru dla uchodźców, rannych, a także dla żydowskich sąsiadów szukających schronienia przed terrorem. Dla Gestapo ten duchowy przywódca, kontrolujący ogromne nakłady prasy, był śmiertelnym zagrożeniem. Aresztowano go w lutym 1941 roku i przewieziono na Pawiak, skąd w maju trafił do Auschwitz. W piekle obozu koncentracyjnego, gdzie ludzie często zamieniali się w bestie walczące o przetrwanie, o. Kolbe pozostał człowiekiem. Oddawał swoje nędzne racje chleba słabszym, spowiadał w ukryciu na pryczach, pocieszał współwięźniów i powtarzał im, że nienawiść nie jest siłą twórczą, lecz niszczącą, a przetrwać pomoże im tylko miłość.

Sierpniowa decyzja o oddaniu życia za współwięźnia była więc naturalną konsekwencją całej jego dotychczasowej drogi. Dziesięciu skazańców wrzucono do ciemnej, wilgotnej celi śmierci w podziemiach bloku jedenastego. Zwykle z tego miejsca dochodziły krzyki, przekleństwa i wycie z rozpaczy oszalałych z pragnienia ludzi. Jednak tym razem z podziemi zaczął dobiegać śpiew pieśni religijnych i cichy szept modlitwy, które intonował o. Maksymilian. Kat obozowy i strażnicy, którzy schodzili na dół kontrolować stan więźniów, byli wstrząśnięci. Kolbe siedział lub klęczał na środku celi, patrząc na oprawców pogodnym wzrokiem. Po dwóch tygodniach bez kropli wody i kęsa chleba większość mężczyzn już nie żyła, a o. Maksymilian wciąż oddychał. Niemcy potrzebowali wolnej celi, dlatego 14 sierpnia 1941 roku podjęli decyzję o dobiciu pozostałych przy życiu.

Kat o nazwisku Bock podszedł do zakonnika ze strzykawką napełnioną śmiertelną dawką fenolu. Świadkowie odnotowali, że o. Maksymilian sam wyciągnął wychudzone ramię w stronę igły, modląc się cicho. Jego ciało zostało spalone w obozowym krematorium nazajutrz, w święto Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Choć hitlerowcy chcieli obrócić go w bezimienny popiół i wymazać z ludzkiej pamięci, osiągnęli skutek odwrotny. Opowieść o człowieku, który w fabryce śmierci oddał życie za brata, lotem błyskawicy obiegła obóz, dając więźniom upragnioną nadzieję i dowód na to, że miłość może triumfować nawet w najciemniejszym mroku.

Dziś (14 sierpnia), w 85. rocznicę tamtych wydarzeń, jego postać nie jest jedynie wspomnieniem z bolesnej karty historii, ale pomnikiem miłości i człowieczeństwa, który przypomina, że granica między światłem a mrokiem przebiega przez każde ludzkie serce.

Autorzy tekstów, Cogiel Renata Katarzyna, Najnowsze, bieżące